BAROKOWA PERŁA PODLASIA – TYKOCIN  

Klub Historyczny Zespołu Szkół Technicznych zorganizował 24 maja 2018 r. historyczne zajęcia terenowe w Tykocinie, jednym z najpiękniejszych miasteczek na Podlasiu. Na przestrzeni kilku stuleciu, Tykocin od nadania praw miejskich w 1425 r., zmieniał wielokrotnie swoich właścicieli. W XV wieku był on własnością rodu litewskiego Gasztołdów. W 1542 r. stał się własnością króla Polski Zygmunta Augusta – ostatniego z dynastii Jagiellonów. W 1661 r. Tykocin nadano Hetmanowi Stefanowi Czarnieckiemu, pogromcy Szwedów w okresie Potopu Szwedzkiego, o którym śpiewamy w Hymnie narodowym. Jeszcze w XVII stuleciu dobra Tykocińskie przeszły na własność Rodu Branickich herbu Gryf.

Naszą wyprawę rozpoczęliśmy przy Pomniku Orła Białego, wybudowanego przez mieszkańców na pamiątkę ustanowienia na zamku w Tykocinie w 1705 r. przez króla Augusta II Mocnego najważniejszego odznaczenia państwowego – Orderu Orła Białego.

Następnie wyruszyliśmy do Kaczorowa – żydowskiej dzielnicy, gdzie zobaczyliśmy i poznaliśmy historię jednej z największych i najlepiej zachowanych synagog na Podlasiu.
Pierwsze wzmianki o osadnictwie Żydów w Tykocinie sięgają 1522 r. , kiedy to Olbracht Gasztołd sprowadził 10 rodzin żydowskich dla rozwoju w mieście handlu i rzemiosła.

Wielka synagoga została zbudowana w 1642 r. w stylu renesansowo-barokowym. Do świątyni przylega „babiniec” (miejsce modlitwy dla kobiet i dzieci) oraz wieża (dawne więzienie dla Żydów). W głównej sali synagogi znajduje się m.in. „bima” (miejsce czytania Tory przez rabina) i „Aron ha-kodesz” (bogato zdobiona wnęka do przechowywania Tory). W synagodze dowiedzieliśmy się również o tradycjach i zwyczajach żydowskich oraz świętach obchodzonych przez Żydów, takich jak: Szabat, Chanuka, Purim, Sukkot (Święto Szałasów) i Jom Kippur.

Kres wielkiej społeczności żydowskiej w Tykocinie przyniosła II wojna światowa, a szczególnie okupacja niemiecka. W dn. 25 i 26 sierpnia 1941 r. Niemcy w lesie pod Łopuchowem zamordowali ponad dwa tysiące Żydów tykocińskich.

Po poznaniu historii, kultury i miejsca mordu Żydów tykocińskich w Łopuchowie, wróciliśmy znów do centrum Tykocina. Zwiedziliśmy Kościół pw. Trójcy św., który został ufundowany w połowie XVIII wieku przez hetmana Jana Klemensa Branickiego, właściciela Tykocina. Ta przepiękna bazylikowa świątynia z monumentalną fasadą parawanową, bogatymi freskami, licznymi ołtarzami, organami i wyposażeniem, nazywana jest barokową „Perłą Podlasia”. Na rynku głównym Jan Klemens Branicki w 1673 r. ufundował również Pomnik hetmana Stefana Czarnieckiego, ze złotą buławą. Branicki był prawnukiem („po kądzieli”, czyli po babce) hetmana Czarnieckiego.

Przy rynku głównym w tzw.  „Alumnacie” w I poł. XVII wieku powstał pierwszy w Europie przytułek dla weteranów wojennych, czyli dom opieki dla byłych żołnierzy.

Ostatnim punktem zajęć terenowych była dolina rzeki Narew (z wieżą widokową) gdzie podziwialiśmy faunę i florę oraz znajdujący się za rzeką rekonstruowany renesansowy zamek królewski. Zamek został wybudowany w XVI wieku na polecenie króla Polski Zygmunta II Augusta (ostatniego z Jagiellonów, zmarłego w 1572 r. na zamku w Knyszynie). Na zamku, który stanowił rezydencję królewską, znajdowały się m.in. biblioteka królewska (prowadzona przez Łukasza Górnickiego), skarbiec królewski oraz arsenał koronny (z 500 armatami). Corocznie w styczniu pod zamkiem, odbywa się rekonstrukcja historycznej bitwy pod Tykocinem z okresu potopu szwedzkiego z 1657 r.

Zakończeniem naszej wyprawy było integracyjne ognisko z kiełbaskami w miejscowości Dobki w gospodarstwie Państwa Tomaszewskich – u naszej uczennicy Natalii. Państwo Tomaszewscy nas wspaniale przyjęli i ugościli. Mieliśmy już tradycyjnie piękną, bezwietrzną i słoneczną pogodę. Powróciliśmy ubogaceni wiedzą historyczną i zauroczeni pięknem malowniczego Tykocina.

Krzysztof Pogorzelski